Η γνώση της ανατομίας του ώμου είναι απαραίτητη για την ενημέρωση των ασθενών και την κατανόηση της παθολογίας των παθήσεων που τους απασχολούν. Σε κάθε συνεδρία προσπαθώ να εξηγήσω στον εκάστοτε ασθενή μου τη μορφολογία και τη φυσιολογία του πάσχοντος ανατομικού σχηματισμού. Με τον τρόπο αυτό, ο ασθενής αισθάνεται ασφάλεια και συμμετέχει ενεργά σε ένα διάλογο σχετικά με τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές. Παρακάτω, προσπαθώ να αποδώσω όσο πιο απλά γίνεται την πολύπλοκη ανατομία της ωμικής ζώνης και να συνδέσω την ανατομία με τις πιο συχνές παθήσεις του ώμου.

Ανατομία του ώμου

Ο ώμος ή ωμική ζώνη σχηματίζεται από τη συνένωση τριών οστών

  • Κλείδα
  • Ωμοπλάτη
  • Βραχιόνιο

και περιλαμβάνει τρεις αρθρώσεις :

  • Γληνοβραχιόνιο (βραχιονίο με ωμοπλάτη)
  • Ακρωμιοκλειδική (ωμοπλάτη με κλείδα)
  • Κλειδοστερινική (κλείδα με στέρνο).

Η ωμική ζώνη ενώνει το άνω άκρο με τον υπόλοιπο κορμό του ανθρώπινου σώματος και το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της είναι η μεγάλη ελευθερία κινήσεων.

shoulder-pain
Η γνώση της ανατομίας του ώμου είναι απαραίτητη για την ενημέρωσή των ασθενών μου και την κατανόση

Η ωμοπλάτη βρίσκεται στο οπίσθιο άνω έξω τμήμα του θωρακικού τοιχώματος, έχει τρίγωνο σχήμα, εξυπηρετεί στη σύνδεση του κορμού με το άνω άκρο και καλύπτεται από αρκετούς ισχυρούς μύες.

Διαθέτει τρεις αποφύσεις (προεξοχές) που χρησιμεύουν για την έκφυση μυών:

  • την άκανθα στην οπίσθια επιφάνειά της,
  • την κορακοειδή απόφυση στην πρόσθια επιφάνειά της, και
  • το ακρώμιο στο άνω-έξω τμήμα της.

Το ακρώμιο, όπως μαρτυρά και η ονομασία του, είναι το πιο ακραίο τμήμα του ώμου, μπορεί εύκολα να ψηλαφηθεί και συχνά ενοχοποιείται για την εκδήλωση του συνδρόμου πρόσκρουσης του ώμου. Κάτω από το ακρώμιο βρίσκεται η ωμογλήνη. Η ωμογλήνη είναι μια αβαθής κοιλότητα ελλειπτικού σχήματος και αποτελεί την αρθρική επιφάνεια με την οποία η ωμοπλάτη αρθρώνεται με το βραχιόνιο οστό.

Από την ωμοπλάτη εκφύονται οι μύες του στροφικού πετάλου, οι οποίοι καταλήγουν στην κεφαλή του βραχιονίου και επιτρέπουν την κίνηση του ώμου. Ο υποπλάτιος μυς εκφύεται από την πρόσθια επιφάνεια της ωμοπλάτης και καταλήγει στο πρόσθιο τμήμα της βραχιόνιας κεφαλής (έλασσον βραχιόνιο όγκωμα), ενώ ο υπερακάνθιος, ο  υπακάνθιος και ο ελάσσων στρογγύλος εκφύονται από το οπίσθιο τμήμα της ωμοπλάτης και καταλήγουν στο ανώτερο και οπίσθιο τμήμα της βραχιόνιας κεφαλής (μείζον βραχιόνιο όγκωμα). Χάρη στη δράση των παραπάνω μυών εξασφαλίζεται η πρόσθια ανύψωση, η έσω και η έξω στροφή του άνω άκρου (εξού και στροφικό πέταλο).

Η τενοντίτιδα και η ρήξη των μυών του στροφικού πετάλου αποτελεί το συχνότερο εύρημα στους  ασθενείς με πόνο στον ώμο.

Παράλληλα, στην ωμοπλάτη καταφύονται (καταλήγουν) μύες από το θωρακικό τοίχωμα και τη ράχη. Ο πρόσθιος οδοντωτός ,ο τραπεζοειδής, ο ανελκτήρ της ωμοπλάτης και οι ρομβοειδείς μύες έχουν ως στόχο την καθήλωση και την ελεγχόμενη κίνηση της ωμοπλάτης κατά τις κινήσεις του άνω άκρου. Η αρμονική δράση των μυών αυτών εξασφαλίζει την ανώδυνη και ανεμπόδιστη λειτουργία της άρθρωσης του ώμου.

Ατροφία ή έλλειψη συντονισμού των παραπάνω μυών προκαλεί δυσκινησία στην ωμοπλάτη, εύρημα το οποίο χρήζει ιδιαίτερου κλινικού και εργαστηριακού ελέγχου.

Η κλείδα έχει σχήμα S και συνδέει τον αξονικό σκελετό με το άνω άκρο. Αρθρώνεται με το στέρνο επί τα εντός και με το ακρώμιο επί τα εκτός, σχηματίζοντας αντίστοιχα την στερνοκλειδική και την ακρωμιοκλειδική άρθρωση.

Η στερνοκλειδική άρθρωση πάσχει συνήθως μετά από τραυματισμούς ενώ, η ακρωμιοκλειδική άρθρωση μπορεί να εμφανίσει τραυματικής και εκφυλιστικής αιτιολογίας συμπτώματα.

Το άνω τμήμα του βραχιονίου (κεφαλή του βραχιονίου) αρθρώνεται με την ωμογλήνη σχηματίζοντας τη γληνοβραχιόνιο άρθρωση. Χάρη στην πρόσφυση των μυών του στροφικού πετάλου στην κεφαλή του βραχιονίου, το άνω άκρο μπορεί να κινείται τρισδιάστατα στο χώρο προς όλες τις κατευθύνσεις.

Αν και η κεφαλή του βραχιονίου έρχεται σε επαφή με την ωμογλήνη σε ποσοστό μόλις 25%, παρόλα αυτά οι κινήσεις του ώμου πραγματοποιούνται –υπό φυσιολογικές συνθήκες- σταθερά, ομαλά και ανώδυνα. Αυτό εξασφαλίζεται χάρη στους σταθεροποιητικούς μηχανισμούς του ώμου.

Ο επιχείλιος χόνδρος αποτελεί ένα δακτύλιο συνδετικού ιστού που συμπληρώνει το περιφερικό χείλος της ωμογλήνης. Η παρουσία του διπλασιάζει το βάθος της ωμογλήνης σταθεροποιώντας με αυτόν τον τρόπο την κίνηση της βραχιόνιας κεφαλής.

Οξεία ρήξη του επιχείλιου χόνδρου παρατηρείται στο εξάρθρημα του ώμου ενώ, η εκφύλισή του σε σχετικά νέους ασθενείς οδηγεί στην αστάθεια της γληνοβραχιόνιας άρθρωσης.

Και στις δύο περιπτώσεις η βλάβη αντιμετωπίζεται τις περισσότερες φορές χειρουργικά (αρθροσκόπηση ώμου).

Το στροφικό πέταλο σχηματίζεται από τους τένοντες τέσσερων μυών:

  • Υποπλατίου
  • Υπερακανθίου
  • Υπακανθίου
  • Ελάσσονος  στρογγύλου.

 Οι μύες αυτοί εκφύονται (ξεκινούν) από την ωμοπλάτη και καταφύονται (καταλήγουν) στην κεφαλή του βραχιονίου με τη μορφή τενόντων. Η μετάβαση από μυ σε τένοντα (μυοτενόντια σύνδεση) γίνεται περίπου 2-3 εκατοστά πριν κατάφυση στην βραχιόνια κεφαλή. Καθώς καταφύονται στην κεφαλή του βραχιονίου, την περιβάλλουν από μπροστά, άνω και πίσω, σχηματίζοντας ένα πέταλο.Το πέταλο αυτό ονομάζεται στροφικό λόγω της δράσης των αντίστοιχων μυών (έσω και έξω στροφή του βραχιονίου).

Οι τένοντες του στροφικού πετάλου είναι ευαίσθητοι σε φλεγμονές (τενοντίτιδες) και τραυματισμούς (ρήξεις).

Με τον όρο τενοντίτιδα ή ρήξη του στροφικού πετάλου πολλές φορές αναφερόμαστε εν συντομία σε τενοντίτιδα ή ρήξη ενός μόνο τένοντα. Ο υπερακάνθιος είναι ο τένοντας με τη συχνότερη συμμετοχή σε αυτές τις παθολογικές διεργασίες.

Η πρώτη γραμμή θεραπείας στις περιπτώσεις αυτές είναι  συντηρητική. Σε αποτυχία της συντηρητικής θεραπείας ή σε οξεία εκδήλωση των συμπτωμάτων, υπάρχει ένδειξη για χειρουργική αρθροσκοπική αντιμετώπιση.

Πρόκειται για ένα ισχυρό υμένα συνδετικού ιστού που περιβάλλει το τμήμα της ωμοπλάτης (ωμογλήνη) και του βραχιονίου (κεφαλή) που συμμετέχουν στο σχηματισμό της άρθρωσης του ώμου.

Οι επιφάνειες που περιβάλλονται από τον αρθρικό θύλακο καλούνται αρθρικές (και καλύπτονται από αρθρικό χόνδρο). Ο αρθρικός θύλακος αποτελεί ένα σταθεροποιητικό σχηματισμό που περιορίζει τις κινήσεις της κεφαλής του βραχιονίου και την επικεντρώνει στην ωμογλήνη.

Σε περιπτώσεις εξαρθρήματος του ώμου, ο αρθρικός θύλακος τραυματίζεται και συχνά χρήζει χειρουργικής αντιμετώπισης (αρθροσκόπηση ώμου).

Πρόκειται για ένα θύλακο που παρεμβάλλεται μεταξύ ακρωμίου και στροφικού πετάλου. Με την παρουσία του αποφεύγεται η άμεση τριβή του στροφικού πετάλου στο ακρώμιο. Παράλληλα, λιπαίνει τους τένοντες του στροφικού πετάλου διευκολύνοντας ακόμα περισσότερο τις κινήσεις του ώμου.

Συχνά, λόγω υπερβολικής δραστηριότητας του άνω άκρου, ο θύλακος συμπιέζεται ή τραυματίζεται, με αποτέλεσμα τη δημιουργία φλεγμονής. Η θυλακίτιδα (φλεγμονή του θυλάκου) εμφανίζεται συχνά στο σύνδρομο πρόσκρουσης του ώμου και στις μερικές ρήξεις του στροφικού πετάλου.

Ώμος - Άρθρα - Παθήσεις - Αντιμετώπιση

Cliff-Lee-Pitching-1024x835

Οι ρίπτες αποτελούν μια κατηγορία αθλητών που επισκέπτονται συχνά τον ορθοπαιδικό χειρουργό για προβλήματα που…

shoulder_7_pain1

  Τενοντίτιδα στον ώμο: Τι είναι και πώς αντιμετωπίζεται; Άρθρο μου στο ygeiaonline.gr   Τι…

lamia-omos_kolymviti2

Ο ώμος του κολυμβητή Ο ώμος του κολυμβητή αποτελεί μια “διάγνωση” που αποδίδεται συχνά σε…

wmoplati

Με τον όρο “πτερυγοειδής ωμοπλάτη” περιγράφεται η παρέκκλιση της ωμοπλάτης από τη φυσιολογική της πορεία,…

ωμος

Η ολική αρθροπλαστική ώμου είναι η οριστική θεραπεία της οστεοαρθρίτιδας του ώμου. Πρόκειται για χειρουργική…

omos-athlitikes-kakoseis

Το κάταγμα κεφαλής βραχιονίου εμφανίζεται στο 5% του γενικού πληθυσμού ενώ, αποτελεί το τρίτο συχνότερο…