ανατομία αγκώνα - περιγραφή

Η άρθρωση του αγκώνα ενώνει το βραχίονα με το αντιβράχιο (πήχη) και συμμετέχει σε μεγάλο βαθμό στην εύρυθμη λειτουργία του άνω άκρου.

Οστά

Σχηματίζεται από τρία οστά:

  • το βραχιόνιο,
  • την ωλένη και
  • την κερκίδα

τα οποία, διαμορφώνουν τρεις επιμέρους αρθρώσεις:

  • την ωλενοβραχιόνια,
  • την κερκιδοβραχιόνια και την
  • άνω κερκιδωλενική.

Το βραχιόνιο είναι ένα μακρύ οστό του βραχίονα και στο κάτω τμήμα του σχηματίζει τον έσω και έξω επικόνδυλο. Οι επικόνδυλοι είναι διογκώσεις του οστού και αποτελούν θέσεις έκφυσης τενόντων. Από τον έσω επικόνδυλο εκφύονται (ξεκινούν) οι καμπτήρες τένοντες του καρπού και των δακτύλων ενώ, από τον έξω επικόνδυλο εκφύονται οι αντίστοιχοι εκτείνοντες. Η υπέρχρηση των καμπτήρων προκαλεί την έσω επικονδυλίτιδα (αγκώνας του παίκτη του γκοφλ) ενώ, η υπέρχρηση των εκτεινόντων προκαλεί την  έξω επικονδυλίτιδα (αγκώνας του τενίστα). Και οι δύο παθήσεις, προσομοιάζουν με τενοντίτιδα και προκαλούν πόνο στις κινήσεις του αγκώνα.

Η κάτω επιφάνεια του έσω επικονδύλου ονομάζεται τροχιλία και αρθρώνεται με την ωλένη, σχηματίζοντας την ωλενοβραχιόνια άρθρωση. Η κάτω επιφάνεια του έξω επικονδύλου ονομάζεται κόνδυλος και αρθρώνεται με την κερκίδα, σχηματίζοντας την κερκιδοβραχιόνια άρθρωση.

Η ωλένη είναι το μεγαλύτερο οστό του αντιβραχίου και συμμετέχει στην άρθρωση του αγκώνα με το άνω τμήμα της, το ωλέκρανο. Η πρόσθια πλευρά του ωλεκράνου είναι κοίλη και υποδέχεται την τροχιλία. Σχηματίζεται έτσι η ωλενοβραχιόνιος άρθρωση που επιτρέπει κινήσεις κάμψης και έκτασης του αγκώνα (άρθρωση σαν μεντεσες). Στο σχηματισμό του ωλεκράνου συμμετέχει και η κορωνοειδής απόφυση. Η απόφυση αυτή παρέχει σταθερότητα στην άρθρωση και εμποδίζει την έξοδο της τροχιλίας από το ωλέκρανο. Κάταγμα της κορωνοειδούς απόφυσης σχετίζεται με εξάρθρημα ή αστάθεια του αγκώνα. Η οπίσθια επιφάνεια του ωλεκράνου αποτελεί θέση κατάφυσης (κατάληξης) του τένοντα του τρικεφάλου. Πόνος στο ωλέκρανο συνήθως σχετίζεται με τενοντίτιδα τρικεφάλου ή με κάταγμα.

Η κερκίδα είναι επίσης οστό του αντιβραχίου και στο άνω τμήμα της παρουσιάζει την κεφαλή και τον αυχένα. Η κεφαλή της κερκίδας αρθρώνεται με τον κόνδυλο και με μια ειδική υποδοχή της ωλένης, σχηματίζοντας την κερκιδοβραχιόνιο και την άνω κερκιδωλενική άρθρωση αντίστοιχα. Με τις αρθρώσεις αυτές, η κερκίδα μπορεί και στρέφεται πέριξ της ωλένης, προσφέροντας στον αγκώνα τη δυνατότητα στροφικών κινήσεων (πρηνισμός – υπτιασμός). Η κεφαλή της κερκίδας αποτελεί συχνή θέση καταγμάτων και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συνδυάζεται με εξάρθρημα του αγκώνα.

Οι αρθρικές επιφάνειες των παραπάνω οστών (τροχιλία, κόνδυλος, ωλέκρανο, κεφαλή κερκίδας) επικαλύπτονται από ένα στρώμα συνδετικού ιστού που ονομάζεται αρθρικός χόνδρος. Ο αρθρικός χόνδρος είναι λείος και ελαστικός και εξασφαλίζει την ομαλή και ανώδυνη κίνηση του αγκώνα. Σε περιπτώσεις καταστροφής του αρθρικού χόνδρου, εγκαθίσταται μια πάθηση που καλείται οστεοαρθρίτιδα του αγκώνα.

 

Αρθρικός θύλακος

Οι αρθρικές επιφάνειες περιβάλλονται από ένα πέπλο συνδετικού ιστού, τον αρθρικό θύλακο. Ο αρθρικός θύλακος οριοθετεί την άρθρωση και της παρέχει σταθερότητα. Ρήξη (τραυματισμός) του θυλάκου συμβαίνει σε εξαρθρήματα του αγκώνα. Συρρίκνωση και απώλεια της ελαστικότητας του θυλάκου συσχετίζονται με αγκύλωση της άρθρωσης και παρατηρούνται σε περιπτώσεις ρευματοειδούς και μετατραυματικής αρθρίτιδας.

 

Σύνδεσμοι

Πέρα από τον αρθρικό θύλακο, η άρθρωση ενισχύεται και σταθεροποιείται από συνδέσμους. Οι κυριότεροι σύνδεσμοι είναι:

  • Ο έσω πλάγιος
  • Ο έξω πλάγιος
  • Ο δακτυλιοειδής

Ο έσω πλάγιος σύνδεσμος καλύπτει την εσωτερική πλευρά του αγκώνα και προστατεύει την άρθρωση από δυνάμεις βλαισότητας (υπερβολική προς τα έξω μετατόπιση του αντιβραχίου σε σχέση με το βραχίονα). Αποτελεί το βασικότερο σταθεροποιητικό μηχανισμό του αγκώνα. Ο έξω πλάγιος  σύνδεσμος καλύπτει την εξωτερική πλευρά του αγκώνα και προστατεύει την άρθρωση από δυνάμεις ραιβότητας (υπερβολική προς τα έσω μετατόπιση του αντιβραχίου σε σχέση με το βραχίονα). Οι πλάγιοι σύνδεσμοι τραυματίζονται σε περιπτώσεις εξαρθρήματος του αγκώνα ή χαλαρώνουν σε περιπτώσεις χρόνιας αστάθειας της άρθρωσης.

Ο δακτυλιοειδής σύνδεσμος καλύπτει περιμετρικά την κεφαλή της κερκίδας τη σταθεροποιεί κατά τις περιστροφικές κινήσεις της (πρηνισμός-υπτιασμός του αντιβραχίου). Ρήξη του συνδέσμου παρατηρείται σε εξαρθρήματα του αγκώνα. Σε παιδιατρικούς ασθενείς, η κεφαλή της κερκίδας μπορεί να εξαρθρωθεί, χωρίς ταυτόχρονη ρήξη του συνδέσμου (επώδυνος πρηνισμός). Αυτό συμβαίνει όταν οι γονείς σηκώνουν τα παιδιά από το έδαφος, τραβώντας τα από τα χέρια. Το παιδί πονά στον αγκώνα και κρατά την άρθρωση ακίνητη. Για την ανάταξη της κεφαλής της κερκίδας, χρειάζεται ειδικός χειρισμός από ορθοπαιδικό.

 

Μύες

Η πρόσθια επιφάνεια του αγκώνα καλύπτεται από τον δικέφαλο βραχιόνιο και το πρόσθιο βραχιόνιο (καμπτήρες) ενώ, η οπίσθια επιφάνειά του καλύπτεται από τον τρικέφαλο (εκτείνοντας). Σε περιπτώσεις έντονης και απότομης σύσπασης των μυών αυτών (πχ αθλητισμός) είναι πιθανό να συμβεί ρήξη των αντίστοιχων τενόντων (ρήξη κατάφυσης δικεφάλου, ρήξη τρικεφάλου).

 

 Νεύρα

Από τον αγκώνα διέρχονται και τα τρία κύρια νεύρα του άνω άκρου (μέσο, ωλένιο, κερκιδικό). Για αυτό το λόγο, πολλές ανατομικές δομές που συμμετέχουν στο σχηματισμό της άρθρωσης, αποτελούν πιθανές θέσεις παγίδευσης και πίεσης των νεύρων αυτών.